fbpx

Τι είναι η εξάρτηση και γιατί τόσοι άνθρωποι είναι εξαρτημένοι από κάτι;

Η Πιτένη Χρυσούλα είναι απόφοιτη του τμήματος ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με ειδικότητα στην αναπτυξιακή εξελικτική ψυχολογία, με ειδίκευση στη Προγεννητική ψυχολογία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), στην ψυχοπαιδαγωγική και συμβουλευτική του του Ε.Κ.Π.Α., στην «Ιατρική Ψυχολογία» του Ε.Κ.Π.Α., Στο life Coaching, στη μουσικοθεραπεία, στη Δραματοθεραπεία καθώς και στην Εκπαίδευση ενηλίκων. Για επικοινωνία μαζί της θα την βρείτε στο xpiteni1@gmail.com.

Η εξάρτηση χαρακτηρίζεται από την έντονη προσήλωση ενός ατόμου προς ένα αντικείμενο ή άλλο άτομο. Ο εξαρτημένος χτίζει και επικεντρώνει τη ζωή του γύρω από το αντικείμενο της εξάρτησής του.

 

Η εξάρτηση από ουσίες είναι η κατάσταση απόλυτου εθισμού, κατά την οποία ένας άνθρωπος κυριαρχείται από την έντονη ανάγκη λήψης της ουσίας. Η σωματική εξάρτηση εμφανίζεται όταν το σώμα του έχει προσαρμοστεί στην ουσία και αναπτύσσει συμπτώματα στέρησης μόλις σταματήσει τη χρήση (στερητικό σύνδρομο).

Η ψυχολογική εξάρτηση εμφανίζεται όταν ο άνθρωπος έχει ανάγκη από τη χρήση της ουσίας για να νιώσει καλά, να διώξει το άγχος ή την ψυχική πίεση ή απλά για να νιώθει φυσιολογικός και να αντεπεξέρχεται στις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής.

Η ψυχολογική εξάρτηση, σε σύγκριση με τη σωματική, είναι πιο σημαντική και είναι αυτή που απαιτεί πολύ περισσότερο χρόνο για να αντιμετωπιστεί. Ωστόσο, δεν δημιουργούν όλες οι ουσίες και τις δυο μορφές εξάρτησης. Ο άνθρωπος μπορεί να αναπτύξει συμπεριφορές εξάρτησης όχι μόνο με τις ουσίες.

 

Εξαρτητικές μπορεί να είναι και οι σχέσεις του με άλλους ανθρώπους, με μέλη της οικογένειάς του, με τη δουλειά του, το φαγητό, τα τυχερά παιχνίδια, τον ηλεκτρονικό υπολογιστή.

Όταν ερχόμαστε στη ζωή και κατά τα πρώτα χρόνια, βιώνουμε καταστάσεις εξάρτησης που είναι λειτουργικές και εξυπηρετούν ανάγκες της δεδομένης ηλικιακής φάσης. Έχει σημασία  κατά το μεγάλωμά του το άτομο να έχει τη δυνατότητα να καλλιεργήσει και να αναπτύξει χαρακτηριστικά που θα του επιτρέψουν να ζει αυτόνομα και να δημιουργεί λειτουργικές σχέσεις, οι οποίες εμπεριέχουν την αλληλεξάρτηση αλλά όχι την απόλυτη εξάρτηση.

Ποιοι είναι οι λόγοι που οδηγούν στη χρήση και στην εξάρτηση;

Η χρήση ναρκωτικών ή η κατάχρησή τους από ένα άτομο ή μια ομάδα ανθρώπων σπάνια είναι αποτέλεσμα ενός μόνο αιτιολογικού παράγοντα. Η εξάρτηση δεν εμφανίζεται ξαφνικά στη ζωή ενός ανθρώπου. Οι παράγοντες που συντελούν και δημιουργούν προϋποθέσεις για την εμφάνισή της αναπτύσσονται τις περισσότερες φορές κατά την παιδική ηλικία.

Στην ηλικία αυτή μπαίνουν οι πρώτες βάσεις για τη δημιουργία αξιών, αρχών και στάσεων. Συμβαίνουν ραγδαίες αλλαγές και οι επιδράσεις που δέχεται σ’ αυτή την ηλικία το παιδί είναι καθοριστικές για τη μετέπειτα εξέλιξή του. Αυτή η περίοδος καθορίζεται άμεσα από την οικογένεια, το σχολείο αλλά και από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Έρευνες δείχνουν ότι για την εμφάνιση της χρήσης, κατάχρησης και εξάρτησης από ουσίες συμβάλλουν πολλοί και σύνθετοι παράγοντες που αλληλεπιδρούν. Διακρίνονται σε τρεις βασικές κατηγορίες (ο βαθμός συμμετοχής της καθεμιάς είναι διαφορετικός σε κάθε περίπτωση):

  • Το οικογενειακό, κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον στο οποίο ζει το άτομο
  • Οι βιολογικοί παράγοντες και η προσωπικότητα του ατόμου
  • Η δράση της ουσίας

 

Kάποιοι από τους επιβαρυντικούς παράγοντες

  • Η ανοχή απέναντι στη χρήση ουσιών
  • Η διαθεσιμότητα των ουσιών
  • Ο κοινωνικός αποκλεισμός
  • Η αποξένωση
  • Η έλλειψη υποστηρικτικών κοινωνικών δομών
  • Ο καταναλωτικός τρόπος ζωής
  • Η έντονη πίεση και το άγχος
  • Η έλλειψη ευκαιριών επαγγελματικής απασχόλησης
  • Η παρέα με χρήστες ουσιών
  • Το χαοτικό οικογενειακό περιβάλλον
  • Η χρήση και κατάχρηση ουσιών από τους γονείς
  • Η έλλειψη συναισθηματικών δεσμών στην οικογένεια
  • Η βία, η παραμέληση, οι υπέρμετρες οικογενειακές συγκρούσεις
  • Η αναποτελεσματική επίβλεψη από τους γονείς
  • Οι υπέρμετρες και μη ρεαλιστικές προσδοκίες
  • Ο ψυχικός πόνος
  • Η μοναξιά
  • Η χαμηλή αυτοεκτίμηση
  • Η έλλειψη ορίων
  • Η προσωπική αβεβαιότητα ως προς τις αξίες, τους στόχους, και τις προτεραιότητες
  • Η έλλειψη δεξιοτήτων ζωής (λήψης αποφάσεων, αυτοελέγχου, υπευθυνότητας, αντίστασης, διεκδίκησης κ.ά.)
  • Η έλλειψη επικοινωνίας
  • Η αδυναμία διαχείρισης έντονων συναισθημάτων και ματαιώσεων
  • Η πολύ έντονη παρορμητικότητα
  • Η ανία, η πλήξη
  • Η αναζήτηση διαρκούς ευτυχίας και ευχαρίστησης
  • Η αρχική χρήση ουσιών κατά την προεφηβεία
  • Η σχολική αποτυχία σε σταθερή βάση
  • Η πρόωρη αντικοινωνική συμπεριφορά


Κάποιοι προστατευτικοί παράγοντες

  • Προσωπικές δεξιότητες του ατόμου (αυτοπεποίθηση-αυτοεκτίμηση, αυτοέλεγχος, αναγνώριση, έκφραση και διαχείριση έντονων συναισθημάτων, στοχοθέτηση κ.λπ.)
  • Κοινωνικές δεξιότητες του ατόμου (επικοινωνία, συνεργασία, αντίσταση, υπευθυνότητα, επίλυση προβλημάτων, κριτική σκέψη και λήψη αποφάσεων, κοινωνική ευαισθησία κ.λπ.)
  • Ασφάλεια και σταθερότητα
  • Συναισθηματική σταθερότητα
  • Ενήλικες και συνομήλικοι φίλοι: θετικά πρότυπα ζωής
  • Σταθεροί οικογενειακοί δεσμοί
  • Υποστηρικτικά δίκτυα γύρω από το άτομο και την οικογένεια
  • Ύπαρξη στόχων και ιδανικών που δίνουν όραμα για τη ζωή
  • Ισχυροί δεσμοί με τους θεσμούς κοινωνικοποίησης, όπως η οικογένεια, το σχολείο
  • Δυνατότητες ένταξης και ενσωμάτωσης
  • Δέσμευση στο σχολείο
  • Σχολική επιτυχία και συμμετοχή στα σχολικά δρώμενα
  • Ευκαιρίες για συμμετοχή των νέων σε δραστηριότητες της τοπικής κοινότητας
  • Οικονομική και κοινωνική σταθερότητα
  • Μειωμένη πρόσβαση στις ουσίες

 

Ο νευρολόγος Joe Dispenza δίνει σε ένα άρθρο του στο YourTango μια απλή ερμηνεία για το πώς δημιουργείται και πώς μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε. Σύμφωνα με τον γιατρό «η εξάρτηση είναι κάτι που δεν μπορούμε να σταματήσουμε» και ένας εξαρτημένος άνθρωπος έχει σωματικές ή πνευματικές συνήθειες που δημιουργούν εξάρτηση. Οι επιστήμονες ερευνούν την εξάρτηση από το 1930 θεωρώντας την τότε ένα ελάττωμα στον χαρακτήρα του εξαρτημένου ατόμου. Το 2011, όμως, μια νέα έρευνα έδωσε ένα νέο ορισμό στην εξάρτηση: Είναι μια πρωτογενή, χρόνια ασθένεια του συστήματος επιβράβευσης του εγκεφάλου, της μνήμης, της κινητοποίησης και όλων των σχετικών τμημάτων του κυκλώματος.

Η εξάρτηση είναι μια πολύπλοκη ασθένεια που οδηγεί στη δυσλειτουργία όλων των τομέων στη ζωή του ατόμου (πνευματικούς, βιολογικούς, σωματικούς και κοινωνικούς τομείς). Πρόκειται για μια προσπάθεια του ατόμου να πάρει ικανοποίηση και επιβράβευση από μια ουσία (εξάρτηση στα ναρκωτικά) ή μια διαδικασία (τα ψώνια, ο τζόγος). Μάλιστα, σύμφωνα με μια μελέτη που έγινε το 1999, ο εγκέφαλος και το σώμα είναι άμεσα συνδεδεμένα, οπότε για να αντιμετωπίσουμε μια εξάρτηση πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα ολιστικά εξετάζοντας τόσο το σώμα όσο και το μυαλό του.

Όπως και μια φοβία έτσι και η εξάρτηση είναι μια ‘συνήθεια’ του οργανισμού μας. Όταν επαναλαμβάνουμε μια συνήθεια ή ένα συναίσθημα για μεγάλο χρονικό διάστημα, το νευρικό σύστημα δημιουργεί ‘μονοπάτια’ στο σώμα μας που εγκαθιστούν αυτή τη συνήθεια σε τέτοιο βαθμό που δεν την αντιλαμβανόμαστε. Με λίγα λόγια, οι αιτίες μιας εξάρτησης δεν είναι πάντα ελεγχόμενες από εμάς. Τα γονίδια παίζουν καθοριστικό ρόλο στο αν ένας άνθρωπος θα εκδηλώσει μια εξάρτηση ενώ και περιβαλλοντολογικοί παράγοντες επηρεάζουν την βιολογία του ατόμου και επιβαρύνουν την γονιδιακή τάση που έχει προς την εξάρτηση.

Ο τρόπος που μεγαλώνει ένας άνθρωπος, η διαπαιδαγώγηση που έχει αλλά και οι εμπειρίες που αποκομίζει από τη ζωή του μπορεί να επηρεάσουν την προδιάθεση που έχει για κάποιες συγκεκριμένες συμπεριφορές, μεταξύ των οποίων και η εξάρτηση. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, αυτή η πολυπλοκότητα που παρουσιάζει η εξάρτηση μπορεί να οδηγήσει σε μια ολοκληρωμένη αντιμετώπιση. Το άγχος, για παράδειγμα, μπορεί όχι μόνο να οδηγήσει σε μια εξάρτηση αλλά να επηρεάσει ακόμα και ένα απεξαρτημένο άτομο αρνητικά ώστε να επιστρέψει στις παλιές κακές του συνήθειες.

No Comments Yet

Comments are closed

ΓΡΑΦΤΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER ΤΟΥ MY EXTENSION